* ئۇيغۇر ئەدەبىياتى

ئۇيغۇر يازغۇچىلىرى ۋە تەبىئىي پەن

يوللانغان ۋاقتى: ئاۋغۇست 24, 2010 | ئىنكاس يېزىلمىغان
ئەركىن ئەمەت «فانتازىيە» گرېكچە ئاتالغۇ بولۇپ، ئانا تىلدا «پەرەز قىلىش»، «تەسەۋۋۇر قىلىش» دېگەندەك مەنىلەرنى بېرىدىكەن. ئەدەبىيات تارىخى نۇقتىسىدىن ئېلىپ ئېيتقاندا، خىيال، تەسەۋۋۇردىن ئىبارەت فانتازىيىلىك ئامىللارنى ئىچكى ئېنېرگىيە مەنبەسى قىلغان، مول فولكلور بايلىقىنى يارىتىپ مىللىي ئەدەبىياتنىڭ خەزىنىسىنى بېيىتىشتا مەملىكىتىمىزدە ناھايىتى ئاز مىللەتلەرلا ئۇيغۇر خەلقى بىلەن تەڭلىشەلىسە...
داۋامى...
«يىگانە ئارال» دا چاقنىغان مىللىي روھ ۋە ئانارخان ئوبرازى ھەققىدە

يوللانغان ۋاقتى: ئاۋغۇست 24, 2010 | ئىنكاس يېزىلمىغان
جېلىل ئاۋۇت « تەكلىماكاننى ھاياتلىق ماكانىغا ئايلاندۇرۇپ ياشاپ كېلىۋاتقان ئەمگەكچان» ئۇيغۇر خەلقىنىڭ 20-ئەسىرنىڭ 30-يىللىرىدىكى مىللىي روھى، ئۆرۈپ ئادىتى،ماددىي تۇرمۇش ۋە مەنىۋىي پائالىيەتلىتلىرى ھەم ئاچچىق قىسمەت لىرنىڭ روشەن كارتىنىسىنى سىزىپ بەرگەن يىرىك ئەسەر- «يىگانە ئارال» ئەختەم ئۆمەرنىڭ تۇنجى نەشىرقىلىنغان رومانى بولۇپ، مەن بۇ روماننى زور قىزىقىش...
داۋامى...
مەدەنىيەتنىڭ بىر قانىتى

يوللانغان ۋاقتى: ئاۋغۇست 24, 2010 | ئىنكاس يېزىلمىغان
( ئەدەبىي ئاخبارات ) پلانلىغۇچى: قادىر مەخسۇت، مۇسا ئەھەد، ئىمىرھەسەن مەخمۇت خاسلىق ھەققىدە مۇلاھىزە بىر قارىساق جاھاندىكى خىلمۇخىل مەدەنىيەت ئەندىزىلىرى بىزنى ئۆزلۈك، خاسلىقىمىزدىن بارغانچە يىراقلاشتۇرۇپ بېرىۋاتقاندەك؛ يەنە بىر قارىساق ئاۋام ئارىسىدا يىمىرىلمەس يىلتىز تارتقان مەدەنىيەت ئەنئەنىلىرى؛ تالاي ئەسىرلەر مابەينىدە قىممەتلىك مىراس بولۇپ ساقلىنىۋاتقان ئۇلۇغلۇقلار؛ ئەۋلادلار...
داۋامى...
ئابدۇخالىق ئۇيغۇر ۋە « ئۈچ ئەڭگۈشتەر »

يوللانغان ۋاقتى: ئاۋغۇست 23, 2010 | ئىنكاس يېزىلمىغان
1901 – يىل 2- ئاينىڭ 9- كۈنى تاڭ سەھەردە، تۇرپان يېڭىشەھەردىكى ئاۋات سودا دۇكانلىرى جايلاشقان بىر كوچىدا، مەرىپەتپەرۋەر تىجارەتچى ئابدۇراخمان مەخسۇم ئائىلىسىدە بىر ئوغۇل دۇنياغا كۆز ئاچتى. بۇ بوۋاق كېيىنكى ۋاقىتلاردىكى ئۇيغۇر يېڭى دېموكراتىك ئەدەبىياتىنىڭ بايراقدارى، ۋەتەنپەرۋەر ئىلغار شائىر، تىز پۈكمەس مەرىپەتچى، ئوت يۈرەك ئىنقىلابچى...
داۋامى...
ئۇيغۇر شېئىرىيىتىنىڭ شەكلى ۋە تۈرلىرى

يوللانغان ۋاقتى: ئاۋغۇست 18, 2010 | ئىنكاس يېزىلمىغان
ئەمەتجان مۇھەممەت ئەركزات شېئىر __ مەلۇم ھادىسە ياكى شەيئى كىشى قەلبىگە ئارام بەرمىگەنلىكتىن، ئاپتۇر چوڭقۇر تەپەككۈر قىلىش ، كەڭ تەسەۋۇر قىلىش نەتىجىسىدە قەلبىنىڭ ئىچكى قاتلاملىرىدىن ۋولقاندەك ئېتىلىپ چىققان نىدالارنى ئۆتكۈر ئەمما يارقىن سۆز-ئىبارىلەردىن پايدىلىنىپ بەلگىلىك ۋەزىن، رېتىم، قاپىيە شەكىللىرى بىلەن مۇجەسسەملەپ بارلىققا كەلتۈرىدىغان ئەڭ ئىخچام...
داۋامى...
«ئۈرۈمچى قۇلىقىڭنى تارت» توغرىسىدا

يوللانغان ۋاقتى: ئاۋغۇست 11, 2010 | ئىنكاس يېزىلمىغان
ئابدۇشۈكۈر مۇھەممەتئىمىن بۇ – ئىغاڭلاتسا يوپۇرماقلىرىدىن گۈل تۆكۈلىدىغان ، تىكەنلىك دەرەختىن باشقا ھېچنەرسە يىلتىز تارتالمايدىغان مەدەنىيەت چۆللۈكىدىكى ھازىرقى زامان ئەپسانىسى. . . بۇ – يۈرىكى زەرگەرنىڭ ئېرىتىش ئوچىقىدا سۇغا ئايلىنىپ ، يالجىراپ تۇرغان چوغقا سىڭىپ كېتىۋاتقانلىقىنى سېزىپ تۇرسىمۇ ، نىگاھىنى ساختا تەكەللۇپ يوپۇرماقلىرى بىلەن بېزەندۈرۈپ...
داۋامى...
ھازىرقى زامان مەدەنىيەت مۇھىتىدىكى ئۇيغۇر پروزىچىلى (سۆھبەت خاتىرىسى)

يوللانغان ۋاقتى: ئاۋغۇست 5, 2010 | ئىنكاس يېزىلمىغان
2004 – يىلى 6 – ئاينىڭ 25 – كۈنى شىنجاڭ ئىجتىمائىي پەنلەر ئاكادېمىيىسى ئاز سانلىق مىللەتلەر ئەدەبىياتى تەتقىقات ئىنستىتۇتىنىڭ ئۇيۇشتۇرۇشى بىلەن مەزكۇر ئاكادېمىيىدە «ھازىرقى زامان مەدەنىيەت مۇھىتىدىكى ئۇيغۇر پروزىچىلىقى» دېگەن تېمىدا ئىلمىي سۆھبەت يىغىنى ئېلىپ بېرىلدى. ھەبىبۇللا ئابدۇسالام بۇ قېتىملىق ئىلمىي سۆھبەت يىغىنىنىڭ ئۆتكۈزۈلۈش مەقسىتى،...
داۋامى...
ئۇيغۇر ياش شائىرلىرىنىڭ شېئىرلىرىدىكى ئېستېتىك قاتلام

يوللانغان ۋاقتى: ئاۋغۇست 4, 2010 | ئىنكاس يېزىلمىغان
زۆھرە زۇنۇن سەنئەتنى ئۆز ۋۇجۇدىنىڭ بىر قىسمىغا ئايلاندۇرۇپ ياشاپ كېلىۋاتقان ئۇيغۇر خەلقى شېئىرىيەتنى ئەزەلدىن تاشلاپ قويغىنى يوق . مەيلى قايسى زامان ، قايسى ماكان ياكى قايسى ھاكىمىيەت دەۋرى بولمىسۇن ، سەنئەتخۇمار ئۇيغۇر خەلقى ئۆز قەلبىدىكى سەنئەت ئابىدىسىنىڭ نەقىشلىرىنى نۇرغۇنلىغان گۈزەل مىسرالار ئارقىلىق بېزەپ كەلدى. ئۇيغۇر...
داۋامى...
قەشقەر ھەققىدە قوشاق

يوللانغان ۋاقتى: ئىيۇل 29, 2010 | ئىنكاس يېزىلمىغان
ئا. قەشقىرى ئۆستەڭبويىدىن قاغچىراپ ياندىم، بىر جۈپ قىز كۆرۈندى گويا جۈپ ئانار. سۇ ئەمەس، ئانارنىڭ ھىدىغا قاندىم، يۈرىكىم يەنىلا ئوت بولۇپ يانار. بۇ قايناق زاماننىڭ سىرتىدا قالدىم، ھېيتگاھ قۇببەڭگە ئېگىلگەندە ئاي. دوپپىنىڭ ئورنىغا سېغىنىش ئالدىم، گېدىيىپ ئۆتكەندە پاكىستانىلق باي. ئوردا ئالدىدا تۇردۇم ھاڭۋېقىپ، ئالدىراش ئىشلەيتتى...
داۋامى...
خوتەن قەغىزى(ئىمىنجان كېرىم ئاقشەھىرى)

يوللانغان ۋاقتى: ئىيۇل 28, 2010 | ئىنكاس يېزىلمىغان
ئىپتىخارىم، شۆھرىتىم، پەخرىم خوتەن قەغىزى، شەربەت تۆكەر سۆزلىسەم تىلىم، خوتەن قەغىزى، ساڭا كەلكۈن مۇھەببەت – مېھرىم خوتەن قەغىزى، شان – شەرەپتىن يايرىدى دىلىم خوتەن قەغىزى، ھېكمىتىڭدۇر ھۆرمىتىم، دىتىم خوتەن قەغىزى، ئىجاد – مېھنەت تۆرىدە تەختىم خوتەن قەغىزى. سەندە ئايان خەلقىمنىڭ ئەسىر – ئىرا، يىللىرى، بىلدى...
داۋامى...
ئابدۇشكۈر مۇھەممەتئىمىن ئەسەرلىرىنىڭ كاتولوگى

يوللانغان ۋاقتى: ئىيۇل 28, 2010 | ئىنكاس يېزىلمىغان
نەشر قىلىنغان كىتابلىرى: 1.«شىنجاڭنىڭ تاڭ دەۋرىدىكى ناخشا-ئۇسۇل سەنئىتى»،شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى ، 1980- يىلى نەشر قىلغان. 2.«ئۇيغۇر كىلاسسىك مۇزىكىسى ”ئون ئىككى مۇقام“ھەققىدە»مىللەتلەر نەشرىياتى ، 1980- يىلى نەشر قىلغان. 3.«رۇبائىيات»(1) ، قەشقەر ئۇيغۇر نەشرىياتى 1982- يىلى نەشر قىلغان. 4.«ئۇيغۇر پەلسەپە تارىخىغا ئائىت مەسىللەر» ، قەشقەر ئۇيغۇر نەشرىياتى...
داۋامى...
تەكلىماكان ،خوراز ،ئۇرۇمچى

يوللانغان ۋاقتى: ئىيۇل 26, 2010 | ئىنكاس يېزىلمىغان
ھەبىبۇللا توختى چەكسىزلىك چەكسىز چېچىلغان ماكان ، ئاڭا تۇتاشقان ـ ئاخىرقى زامان . ئەجەبمۇ سىرلىق بۇ تەكلىماكان . بۇ تەكلىماكان - ئۇيقۇغا چۆمگەن ئۇيقۇسىز شەھەر . جۇشقۇن جەسەتتەك تۇيغۇسىز شەھەر ؛ ياتار پەرۋاسىز ، تالايدۇ بوران ، ھۇۋلار شىۋىرغان . . . بۇ تەكلىماكان- كۆز...
داۋامى...
قەشقىرىم (ئابدۇشۈكۈر مۇھەممەتئىمىن)

يوللانغان ۋاقتى: ئىيۇل 26, 2010 | ئىنكاس يېزىلمىغان
ئابدۇشۈكۈر مۇھەممەتئىمىن شەرق بىلەن مەغرىپ ئارا نامىڭ نۇر ئەفشان قەشقىرىم، تارىخىڭ، زاتىڭ سىماسى دىلدا ئايان، قەشقىرىم. ئوق بىلەن يا ئىلكىدە ئارتۇچدا ئەۋلادىم ئىزى، سەندە پامىردا تېپىلغان كونا گۈلخان قەشقىرىم. دەسلىبا تاش كەتمەننى بىرلەن بىنا ئەيلەپ ئېكىن، تۇنجى بوز – چەكمەن بىلەن ئۈستىنى ياپقان، قەشقىرىم. ئول...
داۋامى...
زوردۇن سابىر قانداق يازغۇچى

يوللانغان ۋاقتى: ئىيۇل 26, 2010 | ئىنكاس يېزىلمىغان
(زوردۇن سابىر تۇغۇلغانلىقىنىڭ 70 يىللىقىغا بېغىشلايمەن) ئەكبەر قادىر زوردۇن سابىر ( 1937 – 1998 ) 20 – ئەسىر ئۇيغۇر ئەدەببىياتىدىكى مەشھۇر رېئالىستىك يازغۇچى. ئۇ ئاساسلىقى 20 – ئەسىرنىڭ 70 –يىللىرىدىن باشلاپ ئىجادىيەت بىلەن شۇغۇللىنىپ. ئۆزى ياشىغان دەۋرىدىكى ئەدىبىي ئىجادىيەتنىڭ گۈللىنىشىگە ئالاھىدە تۆھپە قوشتى. شۇنىڭدەك كىتاپخانلار،...
داۋامى...
ئەنئەنىۋى نەۋائىشۇناسلىقنىڭ قىسقىچە تەسۋىرى

يوللانغان ۋاقتى: ئىيۇن 1, 2010 | ئىنكاس يېزىلمىغان
فەرىدە ئەمىن ئەلىشىر نەۋائىنىڭ نامى دۇنيادا ئۆتكەن بارلىق ئۇلۇغ زاتلارغا بېغىشلانغان شان – شەرەپلەرگە تەبىئىي يوسۇندا ماس كېلىدۇ. نەۋائىنىڭ نامىغا بېغىشلانغان بارلىق نامۇنىشانلار ئۇنىڭ ھەقىقىي سۈپىتىنى تولۇق ئىپادە قىلىپ بېرەلمەيدۇ. نەۋائى، ئىنسان تەپەككۇر يۈكسەكلىكىنىڭ دەلىلى ۋە ئۆزى بىر مۆجىزە خاراكتېرلىك ئىنساندۇر.
داۋامى...
«ئەتەبەتۇلھەقايىق» نىڭ تولۇق تېكىستى

يوللانغان ۋاقتى: ئىيۇن 1, 2010 | ئىنكاس يېزىلمىغان
ئاپتورى: ئەدىب ئەخمەت بىننى مەخمۇت يۈكنەكى نەشىرگە تەييارلىغۇچىلار: خەمىت تۆمۈر، تۇرسۇن ئايۇپ . نەشىرگە تەييارلىغۇچىدىن «ئەتەبەتۇلھەقايىق» ھازىرغىچە مەلۇم بولغان قەدىمقى ئۇيغۇر تىلىدىكى مۇھىم يازما يادىكارلىقلارنىڭ بىرى بولۇپ ، مەزكۇر زور ھەجىملىك شېئىرىي ئەسەر «ئەتەبەتۇلھەقايىق» (ھەقىقەت ئىشىكى) ئەدىب ئەخمەت يۇكنەكى تەرىپىدىن يېزىلغان. ئەسەرنىڭ يېزىلغان ۋاقتى ئېنىق...
داۋامى...
قاراخان رېۋايىتى

يوللانغان ۋاقتى: ئاپرېل 4, 2010 | ئىنكاس يېزىلمىغان
بۇندىن بىر نەچچە مىڭ يىل بۇرۇن يۈز بەرگەن غايەت زور قۇرغاقچىلىق تۈپەيلى، ئۇيغۇر قەبىلىلىرى ئۆز يۇرتىلىرىنى تاشلاپ ئۇلارنىڭ بىر قىسمى دۇنيانىڭ ھەممە تەرەپلىرىگە كۆچۈپ تارقىلىشقا باشلاپتۇ. كۆچۈشتىن قالغانلىرى دەريا بويلىرىغا ئورۇنلىشىپ، ئون توققۇز كىچىك خانلىق قۇرۇپتۇ.
داۋامى...
«جامىئۇت-تەۋارىخ» نىڭ قوليازما نۇسخىلىرى

يوللانغان ۋاقتى: ئاپرېل 4, 2010 | ئىنكاس يېزىلمىغان
ئابلەت نۇردۇن پارس ئىلخانىيە خانلىقىنىڭ باش ۋەزىرى، ئۇلۇغ تارىخشۇناس رەشىددىن فەزلۇللاھ(1247- 1318-يىللار) نىڭ باش مۇھەررىرلىكىدە 14- ئەسىرنىڭ باشلىرىدا ئولجايتۇ خاننىڭ تاپشۇرۇقى بىلەن يېزىلغان“جامىئۇت-تەۋارىخ“ (”تارىخلار توپلىمى“) مەزمۇنى مول، ھەجمى چوڭ،كاتتا تارىخىي ئەسەر. ئۇ ئوتتۇرا ئەسىردىكى ھەرقايسى مەملىكەتلەر ۋە مىللەتلەر، بولۇپمۇ موڭغۇل ۋە ئېلىمىزنىڭ شىمالىدىكى قەدىمكى مىللەتلەر...
داۋامى...
توپاندىن تامچە

يوللانغان ۋاقتى: ئاپرېل 3, 2010 | ئىنكاس يېزىلمىغان
باتۇر روزى «ئوغۇزغا لىپمۇلىپ كاسەم ، كېرەكمەس شەربىتى ئالەم ، ئۆتەر بەندلىكتە مىڭ دەۋران ، بۇ ھۆرلۈك تاپمىغاي بەرھەم . بېشىڭ ئەگدۈرسە ئاچ-زارلىق ، مالايسەنكى ئەمەس ئادەم ، سېنىڭ بىر لەھزە ئەركىڭگە ،جىمى ئىنسانلىقىڭدۇر جەم…»
داۋامى...
ئابدۇقادىر داموللام ۋە ”مىفتاھۇل ئەدەپ“

يوللانغان ۋاقتى: ئاپرېل 3, 2010 | ئىنكاس يېزىلمىغان
ئابدۇرەھىم سابىت مىللەتنىڭ ساپاسىنىڭ قانداق بولۇشى ئالدى بىلەن مائارىپقا باغلىق. مائارىپ تەرەققىي قىلىدىكەن، ئۇ ھالدا مىللەتنىڭ روھىي دۇنياسىنى چىرماپ ئالغان قالاقلىق، نادانلىق، خۇراپاتلىققا ئوخشاش مەنىۋى ئىللەتلەرنى سۈپۈرۈپ تاشلاپ، ئىلىم – پەننىڭ تەرەققىياتىغا يول ئاچقىلى، مىللەتنىڭ پەن – مەدەنىيەت سەۋىيىسىنى ئۆستۈرۈپ، دۇنيادىكى ئالغا كەتكەن مىللەتلەرنىڭ قاتارىغا...
داۋامى...